Poza wsparciem otrzymywanym przez rodziców, podstawowym źródłem utrzymania na studiach są dochody z pracy dorywczej łączonej z nauką oraz stypendia. Powstaje zatem pytanie: czy ich osiąganie rodzi obowiązki związane z zapłatą podatku?
 |
Podatki płacić trzeba ... Generalna zasada mówi, że osiąganie przez osobę fizyczną jakiegokolwiek przychodu rodzi obowiązek podatkowy. Przykładowo opodatkowane źródła przychodów wymienia art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT). Wśród nich znajdują się m. in. stosunek pracy, działalność gospodarcza, najem, działalność wykonywana osobiście. Do tej ostatniej kategorii zalicza się np.: przychody z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendia sportowe, przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowyc |
... ale nie zawsze
Niemniej jednak od tej zasady przewidziane są wyjątki. Wyłączenie spod opodatkowania powoduje, że określony dochód nie podlega w ogóle danemu podatkowi (nie jest opodatkowany, lub jest opodatkowany innym podatkiem), np.: przychody z działalności rolniczej nie są opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych (dalej: podatek PIT) na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT. Natomiast zwolnienie od podatku polega na tym, że uzyskanie przychodu z określonego źródła na mocy przepisów ustawy nie rodzi w określonych okolicznościach obowiązku zapłaty podatku. W podatku PIT szereg takich zwolnień przewiduje art. 21 ustawy o PIT, część z nich dotyczy studentów.
Kiedy student nie musi płacić ...
Zwolnienia stypendiów od podatku przewidziane są w art. 21 ust 1 pkt 39, 40 i 40b ustawy o PIT. Student zatem nie musi płacić podatku od stypendiów naukowych i za wyniki w nauce (w tym doktoranckie i otrzymywane na podstawie przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym), których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez odpowiedniego ministra. Z uwagi na fakt, iż z reguły mają akceptację ministra edukacji, zwolnione są stypendia finansowane z funduszy Unii Europejskiej. Kwestię stypendiów uzyskiwanych z innych państw regulują odpowiednie umowy międzynarodowe o unikaniu podwójnego opodatkowania. Drugą kategorię stypendiów zwolnionych spod opodatkowania stanowią świadczenia pomocy materialnej dla studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni. Do ich zakresu kwalifikują się: stypendium socjalne, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych, stypendia za wyniki w nauce, stypendia ministra za osiągnięcia w nauce, dopłaty do zakwaterowania, dopłaty do posiłków oraz zapomogi .
... a kiedy musi
Nieco odmienne zasady dotyczą stypendiów przyznawanych przez samorządy i organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia, jednostki organizacyjne kościołów). Są one zwolnione pod warunkiem, że regulamin przyznawania został uchwalony przez organ stanowiący (radę gminy, powiatu lub sejmik województwa), albo został zatwierdzony przez organ statutowy organizacji pozarządowej i udostępniony do wiadomości publicznej (np. za pomocą Internetu). Dodatkowo obowiązuje limit w wysokości 380 zł, kwoty wypłacane w wyższej wysokości podlegają opodatkowaniu. Podobnie, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 89 ustawy o PIT zwolniona jest wartość świadczeń otrzymywanych przez studenta od uczelni w związku ze skierowaniem na studenckie praktyki zawodowe, ale tylko w wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2 280 zł.
Zwolnieniem nie są w ogóle objęte stypendia tzw. prywatne – nie zatwierdzone przez właściwego ministra lub których regulamin nie przewiduje publicznej dostępności, fundowane np. przez osoby prywatne, firmy, fundacje. Jeżeli stypendium nie jest zwolnione, powstaje obowiązek zapłaty podatku.
Deklaracje
Co do zasady, jeżeli student uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu, na podstawie art. 45 ustawy o PIT ciąży na nim obowiązek złożenia zeznania podatkowego do dnia 30 kwietnia następnego roku, po tym, w którym uzyskał dochody (czyli dochody za 2008 rok trzeba rozliczyć do 30 kwietnia 2009). Jeżeli student uzyskał tylko dochody zwolnione, to nie musi składać zeznania, a jeżeli oprócz stypendium dodatkowo pracował, to rozlicza się i w zeznaniu uwzględnia tylko dochody ze stosunku pracy, zlecenia lub innego tytułu, bez stypendium. W okresie zatrudnienia pracodawca (zleceniodawca) ma obowiązek pobierać comiesięcznie zaliczki na poczet podatku i wpłacać je na rachunek Urzędu Skarbowego, a do końca lutego przesłać podatnikowi (osobie pracującej lub pozostającej w stosunku zlecenia) rozliczenie roczne (druk PIT-11). Wówczas student rozlicza się wypełniając druk PIT-37. Jeżeli w ciągu roku dochód studenta (nie wlicza się do niego zwolnionych stypendiów) nie przekroczy za 2008 rok kwoty 3089 zł, wówczas zaliczki comiesięcznie wpłacane przez pracodawcę staną się nadpłatą podatku i będą podlegać zwrotowi. Warto zatem nie czekać do 30 kwietnia, tylko złożyć deklarację niezwłocznie, szczególnie, iż w ostatnich dniach najwięcej osób składa zeznania i zwrot kwoty nadpłaty może się przeciągnąć do końca ustawowego 3-miesięcznego terminu.
Łukasz Cach
