Poszczególne wytwory intelektu ludzkiego, jak np. książki, wiersze, obrazy, muzyka są uznawane za stanowiące pewną wartość i podlegają ochronie gwarantowanej przez prawo własności intelektualnej. Dotyczy to także pracy dyplomowej (magisterskiej, licencjackiej) studenta. Może się stąd zrodzić pytanie: kto i jakie ma do niej prawa?
 |
Utwór Przedmiot podlegający ochronie definiuje art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: PrAutU). Wg ustawowej definicji utwór jest to każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. W definicji tej mieści się zarówno tradycyjna praca dyplomowa w formie pisemnej, ale także programy komputerowe, utwory fotograficzne, plastyczne czy muzyczne. Aby dany przedmiot mógł być uznany za utwór, musi posiadać cechę nowości, tj. „być postrzegany jako niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju oraz wyróżniać się spośród pozostałych rezultatów takiego samego działania”, a także odznaczać się |
indywidualnym charakterem, co oznacza, że „rezultat działania musi posiadać takie cechy, nadane mu przez jego twórcę, które w sposób znaczący będę go wyróżniać (indywidualizować) spośród innych rezultatów takiego działania”.
Prawa autorskie
Prawo do utworu powstaje „ z mocy samego prawa niejako automatycznie w momencie stworzenia utworu. Istnieją wprawdzie organizacje zajmujące się rejestracją utworów, nie ma to jednak żadnego znaczenia dla istnienia jakichkolwiek uprawnień. Nie jest również konieczne umieszczania znaku ©, ani adnotacji o zastrzeżeniu praw autorskich.” PrAutU dzieli prawa autorskie na osobiste i majątkowe. „Uprawnienia osobiste mają za zadanie ochronę szczególnej więzi osoby twórcy i jego utworu, dotyczą sfery nie mającej bezpośredniego odniesienia ekonomicznego. Są tak ściśle związane z twórcą, że nie mogą zostać przez niego zrzeczone ani przeniesione na inny podmiot. Nie mogą wygasnąć i maja charakter wieczysty.” Wśród uprawnień osobistych ustawa wymienia m. in. prawo do autorstwa utworu, czy też do oznaczania utworu swoim nazwiskiem (np. strona tytułowa magisterki z nazwiskiem studenta). Uprawnienia majątkowe polegają na tym, że twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim (sprzedaż, udzielenie licencji) na wszystkich polach eksploatacji (np. druk w wersji papierowej, udostępnienie w Internecie) oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Można zatem powiedzieć, iż „na skutek uzyskania prawa do przedmiotu własności intelektualnej osoba uprawniona uzyskuje wyłączność na korzystanie z danego dobra i decydowania o obrocie tym dobrem”. Wyłączność polega na tym, że inne osoby muszą się powstrzymać od korzystania z utworu, do którego nie mają prawa.
Praca dyplomowa
Co do zasady, prawa autorskie do utworu, zarówno osobiste, jak i majątkowe przysługują twórcy, czyli w odniesieniu do pracy dyplomowej studentowi. Pewien wyjątek przewiduje art. 15a PrAutU. Wg niego uczelni przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Warto podkreślić, iż na mocy tego przepisu na uczelnię przechodzi tylko to jedno konkretne uprawnienie, natomiast pozostałe uprawnienia pozostają przy twórcy – studencie. Oznacza to, iż uczelnia ma obowiązek poszanować prawa studenta jak np. prawo do oznaczania utworu swoim nazwiskiem. Wyjątek ten jest ograniczony czasowo – jeżeli w ciągu 6 miesięcy od obrony pracy uczelnia nie skorzysta ze swego uprawnienia, prawo do opublikowania wraca z powrotem do studenta.
 |
Wszystkie cytaty w niniejszym artykule pochodzą z publikacji „Prawo własności intelektualnej. Repetytorium” napisanej przez studentów Wydziału Prawa Uniwersytetu Rzeszowskiego pod redakcją dr M. Załuckiego. Dla wszystkich zainteresowanych problematyką praw autorskich jest dostępna w księgarni prawniczej na ul. Sobieskiego (między Urzędem Wojewódzkim, a teatrem) lub w internetowych księgarniach wysyłkowych. |
Łukasz Cach
